Het korte antwoord
AI-geletterdheid is de kennis en vaardigheid om AI verstandig te gebruiken: weten wat een systeem kan, waar het fouten maakt en wat de gevolgen van die fouten zijn. Artikel 4 van de Europese AI Act vraagt elke organisatie die AI ontwikkelt of gebruikt om daaraan te werken bij haar medewerkers. Dat geldt sinds 2 februari 2025, voor iedereen, ook voor een mkb-bedrijf dat alleen ChatGPT of Copilot gebruikt.
In juli 2026 is de tekst van artikel 4 aangepast door de Digital Omnibus. Organisaties moeten nu maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid ondersteunen. Een gegarandeerd kennisniveau per medewerker staat er niet meer in. De plicht is dus milder geworden, maar niet verdwenen.
Wat artikel 4 van je vraagt
De AI Act noemt twee soorten organisaties: aanbieders, die een AI-systeem ontwikkelen of op de markt brengen, en gebruikers, die een AI-systeem inzetten in hun werk. Artikel 4 geldt voor allebei. Of je nu een eigen AI-agent bouwt of je klantenservice met een chatbot laat werken, je valt eronder.
De wet schrijft geen cursus, examen of certificaat voor. Ze vraagt dat je rekening houdt met drie dingen:
Wie de AI gebruikt
De technische kennis, ervaring en opleiding van de mensen die met het systeem werken. Een developer heeft andere kennis nodig dan iemand op de financiële administratie.
Waarvoor het gebruikt wordt
De context waarin de AI draait. Teksten samenvatten voor intern gebruik vraagt minder dan een systeem dat sollicitanten beoordeelt of klanten advies geeft.
Op wie het effect heeft
De mensen of groepen voor wie de uitkomst gevolgen heeft. Hoe groter de impact op klanten, sollicitanten of burgers, hoe meer je team moet begrijpen van wat er gebeurt.
AI-geletterdheid is in de wet dus maatwerk. Een vast programma dat iedereen in dezelfde vorm volgt, is geen goed antwoord op artikel 4.
Wat de Digital Omnibus heeft veranderd
De Digital Omnibus on AI is een Europese verordening die een deel van de AI Act vereenvoudigt en uitstelt. Ze is op 24 juli 2026 gepubliceerd en enkele dagen later in werking getreden. Voor artikel 4 is één zin veranderd, en die zin doet ertoe.
| Oorspronkelijke tekst | Na de Omnibus | |
|---|---|---|
| Wat je moet doen | Maatregelen nemen om zoveel mogelijk te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij het personeel. | Maatregelen nemen die de ontwikkeling van AI-geletterdheid bij het personeel ondersteunen. |
| Waar het om draait | Een resultaat: elke medewerker op voldoende niveau. | Een inspanning: aantoonbaar werken aan kennis, passend bij de rol. |
| Voor wie | Alle aanbieders en gebruikers van AI-systemen. | Ongewijzigd: alle aanbieders en gebruikers van AI-systemen. |
| Sinds wanneer | 2 februari 2025. | Ongewijzigd: de plicht loopt gewoon door. |
Het verschil klinkt juridisch, maar is praktisch. Je hoeft niet meer te kunnen bewijzen dat iedere medewerker een bepaald niveau heeft. Je moet wel kunnen laten zien dat je er serieus en passend aan werkt.
Na de Omnibus vraagt artikel 4 geen diploma per medewerker. Het vraagt een organisatie die aantoonbaar zorgt dat mensen weten wat ze doen als ze AI gebruiken.
De Omnibus heeft ook de regels voor hoog-risico-AI uitgesteld: naar december 2027 voor losse systemen en naar augustus 2028 voor AI die in producten zit. Dat uitstel geldt niet voor artikel 4. AI-geletterdheid was al verplicht en blijft dat.
Toezicht en boetes
Op artikel 4 staat geen eigen boete. De AI Act noemt het niet in de lijst van overtredingen met een vast boetebedrag. Dat betekent niet dat het vrijblijvend is. Nationale toezichthouders kunnen vanaf augustus 2026 handhaven, en in Nederland komt dat toezicht naar verwachting vooral bij de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur te liggen.
Belangrijker is wat er gebeurt als het misgaat. Neemt een medewerker een beslissing op basis van een AI-uitkomst die niet klopt, en heeft je organisatie niets gedaan aan kennis of afspraken, dan weegt dat mee in hoe een toezichthouder of rechter naar het incident kijkt. AI-geletterdheid is dan het verschil tussen een fout en nalatigheid.
Zo regel je AI-geletterdheid in de praktijk
Je hoeft niet te wachten op richtlijnen of een keurmerk. Met deze stappen heb je iets wat werkt én wat je kunt laten zien:
Maak een overzicht van je AI-gebruik
Welke tools gebruikt je organisatie, officieel en onofficieel? Denk aan ChatGPT, Copilot, AI in je CRM, een chatbot op de site of een eigen agent. Vraag het gewoon rond: het meeste AI-gebruik zit in browsertabbladen, niet in een softwarelijst.
Koppel elke tool aan rollen en risico
Schrijf per tool op wie hem gebruikt en waarvoor. Een tool die mails herschrijft vraagt minder dan een tool die data van klanten verwerkt of beslissingen voorbereidt.
Geef elke rol de kennis die past
Iedereen moet weten dat een model met overtuiging fouten kan maken en dat je geen vertrouwelijke data in een publieke tool plakt. Wie beslissingen neemt op AI-output, moet weten hoe je die controleert. Wie AI bouwt, moet weten hoe je het test en bewaakt.
Maak afspraken over gebruik
Een kort AI-beleid: welke tools mogen, welke data er wel en niet in gaat, en wie verantwoordelijk is voor wat er met de uitkomst gebeurt. Eén pagina die mensen echt lezen, werkt beter dan twintig die niemand opent.
Leg vast wat je hebt gedaan
Welke sessies er waren, wie er bij was en welke afspraken er gelden. Na de Omnibus is dat precies wat een toezichthouder wil zien: dat je er aantoonbaar aan werkt.
Herhaal het als er iets verandert
Een nieuwe tool, een nieuwe rol of een nieuwe toepassing betekent nieuwe vragen. AI-geletterdheid is geen eenmalige training, maar iets wat meegroeit met hoe je AI gebruikt.
Wat AI-geletterdheid betekent voor een team dat AI bouwt
Wij bouwen software met AI en bouwen AI-toepassingen voor klanten. Voor een ontwikkelteam betekent AI-geletterdheid iets concreters dan voor de rest van de organisatie. Het gaat om weten waar een model zwak is, en je werk daarop inrichten.
Een developer die AI-code accepteert zonder die te lezen, is niet AI-geletterd, hoe snel het werk ook gaat. Wie AI-code reviewt, moet herkennen wanneer een model functies of pakketten verzint, wanneer foutafhandeling problemen wegmoffelt en wanneer een wijziging te groot is om te beoordelen. Wat dat in code betekent, beschrijven we in AI slop: wat het is en hoe je het herkent.
Bouw je zelf AI-toepassingen, zoals een agent die mails afhandelt of documenten leest, dan schuift de vraag op. Je team moet dan ook weten hoe je zo’n systeem test, waar je een mens laat meekijken en hoe je ziet dat het in productie afwijkt. Hoe je daar menselijke controle in ontwerpt, staat in UX voor AI: de mens houdt de controle.
Voor een ontwikkelteam is AI-geletterdheid geen training over AI. Het is een manier van werken waarin elke regel die live gaat door iemand gelezen is.
Conclusie: minder streng, niet minder belangrijk
Artikel 4 van de AI Act vraagt sinds februari 2025 dat elke organisatie die AI gebruikt werkt aan AI-geletterdheid. De Digital Omnibus heeft dat in 2026 versoepeld van een gegarandeerd niveau naar aantoonbare inspanning, passend bij wie AI gebruikt en waarvoor. Begin met een overzicht van je AI-gebruik, geef elke rol de kennis die past, maak afspraken en leg vast wat je hebt gedaan. Dan voldoe je aan de wet, en belangrijker: dan gebruikt je team AI zonder er later spijt van te krijgen.
Dit artikel is een praktische uitleg, geen juridisch advies. Voor een vraag over jouw specifieke situatie kun je het beste een jurist met kennis van de AI Act raadplegen.
Wat is AI-geletterdheid?
Is AI-geletterdheid verplicht?
Geldt artikel 4 ook voor kleine bedrijven?
Wat is er veranderd door de Digital Omnibus?
Krijg je een boete als je niets aan AI-geletterdheid doet?
Heb je een certificaat nodig voor AI-geletterdheid?
Hoe toon je aan dat je aan AI-geletterdheid werkt?
Je team AI-geletterd maken?
In een workshop op maat leert je team wat AI kan, waar het misgaat en hoe je het verantwoord inzet. Met de tools die jullie echt gebruiken.